Coğrafi İşaret Tescili

Kısa cevap: Coğrafi işaret, bir ürünün belirli bir bölgeyle özdeşleşmiş niteliklerini korur — "Kayseri pastırması", "Antep fıstığı" gibi adlar yalnızca o bölge üreticileri tarafından kullanılır. İki tür: Menşe adı (PDO — üretim tümüyle bölgede) ve Mahreç işareti (PGI — en az bir aşaması bölgede). Süresiz koruma; başvuruyu üretici birliği yapar (SMK m. 33-49). AB pazarına ürün ihracında PDO/PGI Avrupa Komisyonu nezdinde paralel tescili artırır pazar değerini.

Coğrafi işaret, bir ürünün belirli bir coğrafi bölge ile özdeşleşmiş niteliklerini koruyan özel bir sınai mülkiyet türüdür. "Kayseri pastırması", "Erciyes peyniri", "Antep fıstığı" gibi adlar coğrafi işaret kapsamında korunur ve yalnızca o bölgenin üreticileri tarafından kullanılabilir.

§1 İki tür coğrafi işaret

Menşe adı: Ürünün tüm üretim süreci o bölgede yapılır; nitelik tamamen bölgeye bağlıdır. (Örn. Antep baklavası — un, fıstık, üretim Gaziantep'te.)

Mahreç işareti: Ürünün belirli bir özelliği bölgeye bağlıdır ama tüm süreç o bölgede olmayabilir. (Örn. Kayseri sucuğu — geleneksel reçete Kayseri'de gelişmiş ama hammadde dışarıdan gelebilir.)

§2 Kim başvurabilir?

Tek bir üretici değil, üretici birlikleri, dernekleri, ticaret/sanayi odaları başvurabilir. Coğrafi işaret kollektif bir haktır; tek bir kişiye ait olamaz.

§3 Süreç

1. Hazırlık dosyası — ürün tarif, üretim yöntemi, coğrafi sınırlar, geçmişe dönük belgeler (geleneksel kullanım kanıtları)
2. Başvuru — TÜRKPATENT EPATS sistemi
3. Şekli + esasa göre inceleme (~6 ay)
4. Bültende yayım — 3 ay askı süresi
5. Tescil — coğrafi işaret belgesi düzenlenir

Tescil sonrası: ürün üzerine "Tescilli Coğrafi İşaret" amblemi konabilir; üretici birliği denetimi ile yalnızca tarife uyan üreticiler bu ürün adıyla satış yapabilir.

§4 Anonim vaka

Bir Kayseri üretici birliği geleneksel bir tatlının coğrafi işaret tescili için bize başvurdu. Tarif, üretim yöntemi ve geçmişe dair 50+ yıllık belgeler topladık. 14 ayda menşe adı tescili tamamlandı. Bugün birlik denetiminde 12 üretici aynı amblem altında üretim yapıyor; bölge dışı taklitler durdurulabiliyor.

— Salih Aksebzeci, 2023-2024 dosyasından (anonimleştirilmiş)

§5 SSS

Coğrafi işaret marka tescilinden farklı mı? · Üretici birliği nasıl kurulur? · AB'de coğrafi işaret koruması nasıl alınır (Türkiye-AB anlaşması)? · Tescil sonrası denetim kim yapar? · Coğrafi işaret ihlali halinde haklar nedir? · Geleneksel kullanım belgesi nereden temin edilir?

Kaynaklar

1. SMK 6769 m. 33-49 (coğrafi işaret)
2. TÜRKPATENT Coğrafi İşaretler Portalı

---

Yazar: Salih Aksebzeci · TPMK Sicili 188 · Son güncelleme: 2026-05-07